Jerzy Durejko
(kpt. jacht., Instr. Wykład. PZŻ)
Stowarzyszenie HALS
Kto obecnie może prowadzić szkolenie żeglarskie?
Obecnie obowiązujący, znowelizowany Ustawą z dnia 31 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o żegludze śródlądowej, nowy zapis Art. 37a ust 13. Ustawy z dnia 21 grudnia 2000 r. o żegludze śródlądowej, ma następującą treść:
Szkolenia w zakresie uprawiania turystyki wodnej prowadzą osoby, które posiadają tytuł zawodowy trenera lub instruktora sportu w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie lub instruktorzy właściwych polskich związków sportowych, według systemów szkoleń zatwierdzonych przez ministra właściwego do spraw kultury fizycznej. System szkolenia powinien uwzględniać zakres wiedzy i umiejętności niezbędnych do uzyskania uprawnień określonych w przepisach wydanych na podstawie ust. 15.
Zapis ten w pełni przywraca instruktorom PZŻ ustawową nobilitację tego stopnia, zlikwidowaną dotychczasowymi zapisami Ustawy z dnia 25 czerwca 2010 roku o sporcie. Jednocześnie dokładnie określa zakres uprawnień związanych z organizowaniem i prowadzeniem szkoleń żeglarskich, potwierdzając tym samym uzyskiwane przez instruktorów PZŻ stosowne kwalifikacje.
1.
Rys historycznych ustawowych zapisów o instruktorach PZŻ.
1.1. Zarządzenie Przewodniczącego GKKFiS z dnia 01.10.1985 r. (także wcześniejsze zarządzenia) uprawniało polskie związki sportowe do nadawania uprawnień zawodowych swojej kadrze instruktorskiej (art. 9 ust.1 pkt. 1, art. 11 pkt.1).
1.2. Zarządzenie Prezesa UKFiT z dnia 15 lipca 1997 r. w sprawie kwalifikacji, stopni i tytułów zawodowych w dziedzinie kultury fizycznej oraz zasad ich uzyskiwania, uchyliło poprzednie zarządzenie. Instruktorzy PZŻ utracili charakter „zawodowy”, ale nie prawny do szkolenia żeglarskiego. Nastąpił podział w zakresie wiedzy i umiejętności instruktorskich i z tego wynikających kwalifikacji. Instruktorzy sportu w żeglarstwie oraz trenerzy w żeglarstwie byli szkoleni i uzyskiwali umiejętności związane ze sportem kwalifikowanym. Regulowało to także Rozporządzenie MEN z dnia 27 czerwca 2001 r. w sprawie kwalifikacji, stopni i tytułów zawodowych w dziedzinie kultury fizycznej oraz szczegółowych zasad i trybu ich uzyskania.
1.3. Ustawa z dnia 18 stycznia 1996 r. o kulturze fizycznej art. 53, wymusiła nową regulację prawną związaną z uprawianiem żeglarstwa. W wyniku delegacji ustawowej (art. 53 ust 2) powstało Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 12 września 1997 roku w sprawie uprawiania żeglarstwa, zmieniające Zarządzenie Przewodniczącego GKKFiS z dnia 31 lipca 1985 r. w sprawie stopni żeglarskich i motorowodnych. W zapisach tych rozporządzeń i ich delegacjach dla PZŻ szkoleniem i egzaminowaniem na stopnie żeglarskie zajmowali się tylko instruktorzy PZŻ. Jako jedyni instruktorzy posiadali w swoim programie szkolenia tematykę dotyczącą uzyskania wiedzy i umiejętności w zakresie szkolenia na stopnie żeglarskie. Instruktorzy sportu w żeglarstwie oraz instruktorzy rekreacji żeglarskiej nie posiadali w swoim programie szkolenia tego zakresu wiedzy i umiejętności. Tak więc jako jedyni instruktorzy byli do tych zadań poprzez odpowiednie przepisy upoważnieni i poprzez odpowiednie szkolenia przygotowani.
1.4. Ustawa z dnia 15 kwietnia 2005 roku o zmianie ustawy o kulturze fizycznej wraz z Ustawą z dnia 15 sierpnia 2005 roku o zmianie ustawy w sporcie kwalifikowanym, wprowadziła i następnie skorygowała nowy art. 53a w ustawie o kulturze fizycznej. W ust 3 art. 53a pojawił się ponownie zapis ustawowy dotyczący Instruktorów PZŻ. „Szkolenie i egzaminy na kolejne stopnie żeglarskie prowadzą instruktorzy właściwego polskiego związku sportowego według przyjętego przez ten związek systemu szkolenia”. Tak więc od tego momentu Instruktor PZŻ występował nie tylko w rozporządzeniach i delegacyjnych przepisach PZŻ, ale także w ustawie.
1.5. Rozporządzenie Ministra Sportu z dnia 9 czerwca 2006 r. w sprawie uprawiania żeglarstwa szczegółowo reguluje uprawnienia dotyczące egzaminowania na stopnie żeglarskie, nadając je tylko instruktorom PZŻ. Rozporządzenie to nadal obowiązuje! Zmieni je dopiero przygotowywane obecnie, nowe Rozporządzenie MSiT w sprawie uprawiania turystyki wodnej.
1.6. Ustawa z dnia 23 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy o sporcie kwalifikowanym oraz niektórych innych ustaw znowelizowała art. 53a. W ust. 10 tego artykułu występuje zapis „Szkolenia w zakresie uprawiania żeglarstwa prowadzą instruktorzy organizacji żeglarskich według systemu szkolenia danej organizacji, zatwierdzonego przez ministra właściwego do spraw kultury fizycznej i sportu”. Jedynym zatwierdzonym przez ministra systemem szkolenia jest „System szkolenia PZŻ na stopnie żeglarskie”. Tak więc według zapisu ust 10 jedynymi instruktorami mającymi prawo do szkolenia żeglarskiego byli w tym czasie instruktorzy PZŻ.
1.7. Ustawa z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie nowelizuje Ustawę z dnia 21 grudnia 2000 r. o żegludze śródlądowej i wprowadza do tej ustawy Art. 37a regulujący sprawy żeglarskie i motorowodne. „Szkolenia w zakresie uprawiania turystyki wodnej prowadzą osoby, które posiadają tytuł zawodowy trenera lub instruktora sportu w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie, według systemów szkoleń zatwierdzonych przez ministra właściwego do spraw kultury fizycznej. System szkolenia powinien uwzględniać zakres wiedzy i umiejętności niezbędnych do uzyskania uprawnień określonych w przepisach wydanych na podstawie ust. 15”. W Art. 37a brak jest instruktora związkowego. Interpretacje tych zapisów występują we wcześniejszych artykułach przedstawianych na stronie Stowarzyszenia HALSU.
1.8. Ustawa z dnia 31 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o żegludze śródlądowej wprowadza nowelizację Art. 37a ust 13. Ustawy z dnia 21 grudnia 2000 r. o żegludze śródlądowej. Pojawia się w nim ponownie zapis dotyczący instruktora związkowego (patrz zapis na wstępie artykułu).
Reasumując: instruktorzy PZŻ, którzy uzyskali uprawnienia instruktorskie do momentu rozpoczęcia obowiązywania Zarządzenia Prezesa UKFiT z dnia 15 lipca 1997 r. w sprawie kwalifikacji, stopni i tytułów zawodowych w dziedzinie kultury fizycznej oraz zasad ich uzyskiwania, posiadają zawodowe uprawnienia instruktorskie. Instruktorzy PZŻ, którzy uzyskali uprawnienia po tym terminie, posiadają ustawowo prawne uprawnienia instruktorskie określone zapisami poszczególnych kolejnych ustaw, rozporządzeń i regulaminów PZŻ.
Brak jest też obecnie uprawnień do szkolenia dla instruktorów innych organizacji poza PZŻ. (patrz pkt. 1.6). Co prawda były to tylko potencjalne uprawnienia, gdyż bez zatwierdzonego przez MSiT programu szkolenia tych organizacji, uprawnień do szkolenia instruktorów swoich organizacji - nie posiadali.
2.
Obecne uprawnienia instruktorów PZŻ.
Instruktorzy PZŻ posiadają obecnie uprawnienia określone w: ust 13, art. 37a, Ustawy z dnia 21 grudnia 2000 r. o żegludze śródlądowej, Rozporządzeniu Ministra Sportu z dnia 9 czerwca 2006 r. w sprawie uprawiania żeglarstwa, Systemie szkolenia PZŻ na stopnie żeglarskie, Systemie Szkolenia Instruktorów PZŻ. Instruktorzy PZŻ w zależności od rodzaju stopnia instruktorskiego i żeglarskiego mają prawo do szkolenia oraz egzaminowania na państwowe stopnie żeglarskie.
Szczegółowy zakres szkolenia i egzaminowania na państwowe stopnie żeglarskie określa System Szkolenia PZŻ na stopnie żeglarskie (zatwierdzony przez Ministra Sportu i Turystyki w dn. 17 czerwca 2008 r.). Szczegółowy sposób organizacji i prowadzenia egzaminów na państwowe stopnie żeglarskie określają „Procedury organizacji i prowadzenia egzaminów na stopnie żeglarskie”.
3.
Uprawnienia instruktorów sportu i trenerów w żeglarstwie.
Instruktorzy sportu i trenerzy żeglarstwa posiadają obecnie uprawnienia określone Rozdziałem 8 Kwalifikacje zawodowe w sporcie i art. 87 ustawy z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie, Rozporządzeniem MSiT z dnia 18 lutego 2011 r. w sprawie szczegółowych warunków uzyskiwania kwalifikacji zawodowych w sporcie, oraz uzyskali dodatkowe uprawnienie określone ust 13 art. 37a ustawy z dnia 21 grudnia 2000 r. o żegludze śródlądowej. To dodatkowe uprawnienie uzyskają instruktorzy sportu i trenerzy żeglarstwa dopiero wtedy, gdy zostaną przeszkoleni według nowego określonego tą ustawą i rozporządzeniem programu szkolenia na zawodowe tytuły w sportach.
Wszyscy instruktorzy sportu i trenerzy żeglarstwa, którzy uzyskali swoje uprawnienia poprzez szkolenia przeprowadzone wg programów określonych poprzednimi niż wymienionymi wyżej ustawami i rozporządzeniami, nie mogą prowadzić szkolenia i egzaminowania na państwowe stopnie żeglarskie, gdyż nie byli w tym zakresie przeszkoleni i przeegzaminowani (nie posiadają odpowiednich kwalifikacji!!!). Art. 87 ustawy o sporcie określa zresztą dla tych instruktorów i trenerów zachowanie poprzednich kwalifikacji i uprawnień, a nie nabycie nowych. Nowe programy szkolenia instruktorów, które mają być opracowane na zasadach określonych Rozporządzeniem MSiT z dnia 17 lutego 2011 r., powinny zawierać poza programem sportowym, także specjalistyczny program dotyczący organizowania i prowadzenia szkolenia na państwowe stopnie żeglarskie. Brak tego przeszkolenia uniemożliwi realizację instruktorom sportu i trenerom żeglarstwa uprawnień nadanych ust 13 Art. 37a Ustawy z dnia 21 grudnia 2000 r. o żegludze śródlądowej. Instruktorzy sportu i trenerzy z powodu braku umiejętności i wiedzy (nie będąc w tym zakresie przeszkoleni i przeegzaminowani) nie posiadają odpowiednich kwalifikacji do szkolenia i egzaminowania (na państwowe stopnie żeglarskie).
Do chwili obecnej nie odbył się jeszcze żaden kurs na stopień instruktora sportu według nowych zasad programowych, przygotowujący m.in. do realizacji programu szkolenia na państwowe stopnie żeglarskie. Tak więc nikt z instruktorów sportu lub trenerów żeglarstwa nie może obecnie prowadzić szkolenia na państwowe stopnie żeglarskie. Egzaminować na państwowe stopnie żeglarskie zgodnie z Rozporządzeniem MS z dnia 9 czerwca 2006 r. w sprawie uprawiania żeglarstwa mogą tylko instruktorzy PZŻ.
W szkoleniu instruktorów sportu w żeglarstwie nadal nie obowiązuje warunek posiadania przez nich jakiegokolwiek stopnia żeglarskiego. Tak więc dodatkowym warunkiem wstępnym przed tymi kursami powinien być warunek posiadania stopnia żeglarskiego, jaki jest wymagany przed szkoleniem na stopień Instruktora Żeglarstwa PZŻ (pełne uprawnienia do szkolenia i egzaminowania), czyli stopnia sternika jachtowego.
Z całym szacunkiem do szerokiej wiedzy sportowej teoretycznej i praktycznej instruktorów sportu i trenerów żeglarstwa, brak wiedzy, umiejętności i doświadczenia w manewrowaniu wieloosobowymi załogowymi jachtami rekreacyjnymi a także brak wiedzy i umiejętności w nauczaniu tej wiedzy i umiejętności, całkowicie uniemożliwia ich realizację przez tę grupę osób. Jednak posiadanie przez nich dużej wiedzy teoretycznej i doświadczenie w nauczaniu sportu żeglarskiego na pewno bardzo ułatwi uzyskanie przez nich tej dodatkowej, niezbędnej w tym zakresie wiedzy i umiejętności.
Takie możliwości zresztą były i są obecnie określone w „Systemie Szkolenia Instruktorów PZŻ”. Tak więc instruktorzy i trenerzy żeglarstwa, którzy już posiadają te tytuły, mogą spełniając odpowiednie warunki, przejść częściowe szkolenie określone w tym systemie dla tej grupy osób i uzyskać poszczególne stopnie instruktorskie PZŻ.
Jest jeden oczywisty fakt, że niezależnie jaki będzie posiadało się tytuł instruktorski lub trenerski, brak państwowych stopni żeglarskich i motorowodnych (i to tych wyższych), a także brak doświadczenia w manewrowaniu załogowym jachtem śródlądowym i morskim, uniemożliwia poprawne i bezpieczne szkolenie w tym zakresie. Sądzę, że ta znakomita kadra szkoleniowa sportu żeglarskiego jest tego w pełni świadoma.
Po wejściu w życie nowej Ustawy o sporcie można było zaobserwować pospieszną i nerwową organizację kursów na stopień instruktora sportu w żeglarstwie i w sportach motorowodnych. Wypowiadałem się już wcześniej na ten temat podając pożałowania godny przykład takiego kursu.
Najciekawszym w tym wszystkim jest to, że żaden z tych kursów (ani przeprowadzanych na ich podstawie egzaminów) nie dawał jakichkolwiek uprawnień do prowadzenia szkolenia na państwowe stopnie żeglarskie lub/i egzaminowania na państwowe stopnie żeglarskie, gdyż były one (te kursy) organizowane i przeprowadzane na zasadach objętych starą, już nie obowiązującą Ustawą.
Nowa Ustawa o sporcie dawała możliwość ukończenia już rozpoczętych kursów, ale tylko według starego programu (i z nadaniem jedynie dotychczas obowiązujących uprawnień instruktorskich). W tym wszystkim dziwi mnie bardzo postawa niektórych instruktorów PZŻ, którzy uczestnicząc w tego typu kursach (niektóre z nich były podobno organizowane tylko dla instruktorów związkowych), nie przestudiowali dokładnie zapisów Ustawy o sporcie i dali się „nabrać” na nadawanie uprawnień, które zresztą już w pełni posiadali.
Oddzielną sprawą (pozostawiam to jednak sumieniom organizatorów i uczestników niektórych tego typu kursów) była akceptowana przez nich, wątpliwa jakość merytoryczna, dydaktyczna, a także niekompletność programowa tych kursów.
opracował:
Jerzy Durejko
(kpt. jacht., Instr. Wykład. PZŻ)
Stowarzyszenie HALS
